Mình có dịp ra Huế vào mùa hè năm ngoái, lang thang khu Đại Nội xong thì ghé một quán chè nhỏ ven đường. Bà chủ quán đưa ra chén chè hạt sen long nhãn trong vắt, mùi thơm thoang thoảng. Uống ngụm đầu tiên, mình hiểu ngay tại sao người ta gọi đây là chè cung đình. Nó thanh, nó nhẹ, nó tinh tế đến từng chi tiết. Không ngọt gắt, không nồng nàn, cứ dịu dàng như con người xứ Huế vậy.
Về nhà mình tập nấu, và giờ thì chia sẻ lại cho các bạn công thức mà mình thấy ưng ý nhất.
Vì sao gọi là “long nhãn”?
“Long nhãn” nghĩa là “mắt rồng”. Tên gọi này xuất phát từ hình dáng quả nhãn lồng khi bóc vỏ ra trông giống con mắt rồng. Ngày xưa, chè hạt sen long nhãn là món ăn dành cho vua chúa triều Nguyễn, được các đầu bếp trong cung chế biến phục vụ trong các buổi yến tiệc hoàng gia. Hạt sen tượng trưng cho sự thanh cao, nhãn lồng tượng trưng cho phú quý, nên món chè này mang ý nghĩa rất đẹp.
Nguyên liệu
- 200g hạt sen tươi Huế (nếu không có thì dùng hạt sen khô ngâm mềm)
- 300g nhãn lồng tươi (hoặc long nhãn khô 100g)
- 150g đường phèn
- 1 lít nước
- Vài lá dứa (tùy chọn)
Sơ chế nguyên liệu
Hạt sen
Nếu dùng hạt sen tươi thì bóc vỏ xanh bên ngoài, tách đôi lấy bỏ tim sen (cái lõi xanh đắng ở giữa). Luộc hạt sen trong nước sôi nhỏ lửa khoảng 20-25 phút cho mềm bở nhưng không nát. Hạt sen Huế nổi tiếng vì bở và thơm hơn hẳn hạt sen vùng khác.
Nếu dùng hạt sen khô thì ngâm nước ấm 2-3 tiếng trước, rồi luộc lâu hơn, khoảng 30-40 phút.
Nhãn lồng
Nhãn tươi bóc vỏ, dùng dao nhỏ nhọn khéo léo tách bỏ hạt bên trong mà không làm rách thịt nhãn. Bước này đòi hỏi kiên nhẫn nhất, vì phải giữ nguyên hình dáng quả nhãn. Mình hay dùng cái nạo lõi táo nhỏ hoặc ống hút cắt vát để lấy hạt, dễ hơn nhiều.
Nếu dùng long nhãn khô (nhãn nhục) thì ngâm nước ấm 30 phút cho mềm lại.
Nhồi sen vào nhãn
Đây là bước tạo nên linh hồn của món chè. Lấy từng hạt sen nhét vào bên trong quả nhãn đã bỏ hạt, sao cho hạt sen nằm gọn trong lòng nhãn. Khi hoàn thành, bạn sẽ có những viên tròn tròn xinh xinh, nhìn vào thấy lớp thịt nhãn trong suốt bao quanh hạt sen trắng ngà, trông giống hệt con mắt rồng.
Bước này tốn thời gian đó nha, nhưng mà thành quả rất đẹp và rất đáng.
Nấu chè
Cho 1 lít nước và đường phèn vào nồi, đun nhỏ lửa cho đường tan hết. Nước đường phèn trong veo, đẹp hơn đường cát nhiều. Cho lá dứa vào nếu có, thêm mùi thơm nhẹ.
Khi nước đường sôi nhẹ, thả từng viên nhãn nhồi sen vào. Đun thêm 5-7 phút trên lửa nhỏ, đừng đun lâu vì nhãn sẽ bị mềm nhũn và mất hình dáng đẹp. Nêm vừa miệng, chè phải có vị ngọt thanh, không ngọt gắt.
Cách thưởng thức
Chè hạt sen long nhãn ăn nóng hay lạnh đều ngon. Mình thì thích để nguội rồi cho tủ lạnh, uống mát vào buổi chiều. Múc ra chén nhỏ kiểu Huế, thấy từng viên nhãn bọc sen nằm trong nước đường phèn trong vắt, đẹp như một tác phẩm nghệ thuật.
Người Huế hay ăn chè này sau bữa cơm chính, vừa tráng miệng vừa giải nhiệt. Hạt sen có tác dụng an thần, giúp ngủ ngon, nên ăn buổi tối cũng rất hợp.
Nâng cấp thêm
- Thêm táo đỏ khô để bổ máu và thêm vị ngọt tự nhiên
- Thêm kỷ tử (goji berry) cho màu đẹp và bổ dưỡng hơn
- Một vài sợi nhụy hoa nghệ tây (saffron) cho phiên bản sang trọng
Chè hạt sen long nhãn không phải là món chè để ăn cho no, mà là để thưởng thức từ tốn. Nó mang trong mình cái hồn của ẩm thực cung đình Huế – tinh tế, thanh nhã và chứa đựng biết bao câu chuyện lịch sử. Mỗi lần nấu, mình lại cảm thấy như đang giữ gìn một nét đẹp xưa cũ rất đáng trân trọng.
